فهرست مقالات , سال 1391,دوره22 شماره 51 XML
نویسندگان: حميدرضا طهوري, مينا نوري, پرستو جليلي(*)
کلیدواژه ها: طرح كلان ملي, مدل ارزيابي و اجراي طرح كلان ملي, كميسيون صنايع, معادن و ارتباطات
دوره:  22 | شماره:  51 | تاریخ:  1391/1/12
: 15
:
: 1

در سال‌های اخیر، مبحث تصویب و ارزیابی طرح‌های کلان ملی در کشور ما مورد تأکید و توجه خاص قرار گرفته است و نهاد‌ها و دستگاه‌های مختلفی در کشور به این بحث پرداخته‌اند و هر یک با رویکرد خاص خود گام‌هایی در راستای پیشبرد طرح‌های کلان ملی در مسیر تصویب، اجرا و ارزیابی برداشته‌اند. اما با توجه به آسیب‌های موجود در مسیر اجرای طرح‌های کلان و مشکلاتی که در تجربه‌های قبلی در فرایند اجرای این طرح‌ها وجود داشته، ضروری است تا به منظور ممانعت از تکرار چنین مشکلاتی، ملاحظاتی در فرایند اجرا و ارزیابی این طرح‌ها اعمال گردد. کمیسیون صنایع، معادن، و ارتباطات شورای عالی عتف که بر اساس رسالت خود به عنوان بخشی از نظام علم و فناوری کشور، در فعالیت‌های قبلی اقدام به تعیین اولویت‌های پژوهش و فناوری کشور در حوزه تخصصی صنعت، معدن، و ارتباطات، تعریف شاخص‌های انتخاب طرح کلان ملی، و انتخاب طرح های کلان ملی کرده است، تلاش کرده تا بر اساس تجربه‌های موفق جهانی، مدلی را برای ساختاربندی و سازماندهی فرایند اجرای طرح‌های کلان ملی و نیز طراحی و اجرای سیستم نظارت و پایش مستمر فرایند اجرا در کشور، ارائه دهد. در این راستا، سه مدل موفق جهانی، شامل مدل ساختار طرح‌های کلان اتحادیه اروپا بر اساس برنامه FP7، مدل سکوهای فناوری اتحادیه اروپا، و مدل بنیاد ملی علوم آمریکا، و نیز تجربه‌ها و مطالعه‌های انجام شده در داخل کشور مورد مطالعه قرار گرفت و مدلی برای ارزیابی و اجرای طرح‌های کلان ملی در کشور استخراج شد. در مقاله حاضر ضمن مرور مدل‌های مذکور، به تشریح مدل پیشنهادی پرداخته خواهد شد.

نویسندگان: سليمان ذوالفقارنسب(*) , غلامرضا يادگارزاده
کلیدواژه ها: نوآوري, تحقيق و توسعه, علم و فناوري, رقابت پذيري اقتصادي, نيروي انساني
دوره:  22 | شماره:  51 | تاریخ:  1391/1/12
: 15
:
: 0

در ایران بحث از نقشه جامع علمی کشور برای توسعه اقتصادی اجتماعی باعث شده که طرح های مختلفی برای این سامانه ارائه شود و برای ارزیابی آن شاخص‌های مختلفی هدف‌گذاری شده‌اند. رویکردهای آنها بیشتر بر پایه سامانه علم و فناوری است و شاخص‌های آن از زیرساخت‌ها گرفته تا درونداد و برونداد علم و فناوری بسیار زیاد، پراکنده و بدون ارتباط تئوریک با یکدیگر بوده است. در این نوشته براساس رویکردی سیستمیک برای ارزیابی فرایند توسعه ملی بر مبنای یک نظام نوآوری، 3 نشانگر مهارت‌های انسانی و 3 نشانگر کارکردهای تکنولوژیک و 6 نشانگر توان رقابت صنعتی برگرفته از سازمان ملل در ارتباطی تئوریک علی با یکدیگر قرار داده شده‌اند که هر یک از این نشانگرها برایند نهایی مجموعه‌ای گسترده‌ از فعالیت‌های زیرساختی، علمی و فنی در آن زمینه است و توان نوآورانه هر کشوری را در راستای توسعه ملی و افزایش رفاه و امنیت اجتماعی نشان می‌دهد. یک نشانگر نیز تحت عنوان ارتباط متقابل علم و فناوری و اینکه علم و فناوری در کجا به یکدیگر می‌پیوندند در چهار سطح ارائه شده است.

نویسندگان: سيد سپهر قاضي نوري(*) , شيوا تاتينا
کلیدواژه ها: کشورهای در حال توسعه, سیاستگذاری علم، فناوری و نو آوری, مشخصه های سیاست
دوره:  22 | شماره:  51 | تاریخ:  1391/1/12
: 18
:
: 1

دستیابی به رشد پایدار تحت شرایط جهانی¬سازی و رقابت شدید جهانی، رویکرد سیستمی نسبت به علم، فناوری و نوآوری را ضروری ساخته است چرا که علم، فناوری و نوآوری عوامل کلیدی در دستیابی کشورها به اقتصاد دانش بنیاد هستند. اقتصادی که در آن وابستگی زیادی به دانش، اطلاعات، مهارت‌های سطح بالا وجود دارد. اقتصادهای پیشرفته دنیا به سمت اقتصاد دانش بنیاد حرکت کرده¬اند و در این مسیر، مراحل مختلفی را پشت گذرانده‌اند. در پی این کشورها، اقتصادهای نوظهور نیز هر یک از مسیری، دستیابی به رشد پایدار را هدف قرارداده¬اند. مطالعه و بررسی وضعیت این کشورها از جنبه¬های مختلف زیرساختی، کارآیی و بهره‌وری، و نوآوری می¬تواند شناخت و الگوی مناسبی را برای سیاستگذاری در حوزه علم، فناوری و نوآوری فراهم آورد. به این منظور در این مطالعه، شاخص رقابت¬پذیری جهانی که به صورت سالانه توسط مجمع جهانی اقتصاد ارزیابی می¬شود مورد بررسی قرار گرفته است و براساس آن با مقایسه کشورهای توسعه یافته و کشورهای در حال توسعه، حوزه های سیاستگذاری در عرصه علم، فناوری و نوآوری تعیین شده است.

نویسندگان: شهره مجمع(*) , فاطمه عزلتي مقدم
کلیدواژه ها: توسعه انسانی, توسعه جنسیتی, آموزش, آموزش عالی زنان
دوره:  22 | شماره:  51 | تاریخ:  1391/1/12
: 17
:
: 1

 با توجه به اهمیت مقوله سرمایه انسانی به عنوان بنیان توسعه، همواره بخشی از مهم‌ترین سیاستگذاری دولتها، تربیت و آموزش نیروی انسانیِ ماهر و متخصص است که این امر با بهبود شاخص توسعه انسانی میسر میشود. از سوی دیگر نقش زنان به عنوان نیمی از افراد یک جامعه در فرایند توسعه، انکار ناپذیر است. در این میان بررسی وضعیت کشورها، جایگاه آنان را در میان کشورهای پیرامون و حتی جهان مشخص می سازد. بنابراین، آگاهی از وضعیت توسعه در کشورمان، برای پیشبرد اهداف توسعه ای و حضور در عرصه رقابت جهانی ضروری به نظر می‌رسد. در این مقاله پس از ارائه مباحث مربوط به توسعه انسانی و جنسیتی به ارزیابی مؤلفه آموزش در کشورهای اسلامی- با تأکید بر جایگاه ایران- پرداخته می  شود. روش تحقیق در این مقاله ترکیبی از دو روش توصیفی و اسنادی است. آمارها و داد های این مقاله از گزارش های توسعه انسانی طی سال های 1990تا 2007، سازمان ملل متحد استخراج شده است. نتایج نشان می دهد که جایگاه ایران در خصوص شاخص توسعه انسانی و جنسیتی در بین 19 کشور اسلامی منتخب، چندان مناسب نیست. همچنین با وجود افزایش نسبی "سهم زنان از ثبت نام در آموزش عالی" در ایران، اما این میزان در مقایسه با کشورهای کویت، قطر، آلبانی، امارات، عربستان، مالزی و لبنان در سطح پایینی قرار دارد. در این مقاله پس از توصیف کلی شرایط فعلی کشورهای اسلامی و ایران -در شاخص های مورد نظر- الگویی برای ارتقای نظام توسعه در ارتباط با توسعه علمی کشور پیشنهاد می شود.

نویسندگان: ليلا نامداريان(*) , عليرضا حسن زاده, شعبان الهي
کلیدواژه ها: منطق آینده نگاری, ارزیابی آینده نگاری, سیاستگذاری, چشم اندازهای ارزیابی آینده نگاری
دوره:  22 | شماره:  51 | تاریخ:  1391/1/12
: 73
:
: 0

آینده‌نگاری به عنوان یک ابزار تحلیلی متمایز، توسعه یافته است: این ابزار، آینده‌های ممکن حوزه های مختلف علم و فناوری و سیستم‌های اقتصادی - اجتماعی را از چشم‌انداز ذینفعان مختلف، مورد توجه قرار می دهد و به این ترتیب به فرایندهای تصمیم‌گیری در سطوح مختلف کمک می‌نماید. این مقاله، چشم‌اندازهای مختلف ارزیابی آینده‌نگاری را در نظر می گیرد و از طریق برقراری نگاشت بین این چشم‌اندازها، با کارکردهای سیاستی آینده نگاری، چهارچوبی برای طبقه‌بندی تأثیرات آینده‌نگاری در سیاستگذاری علم،‌ فناوری و نوآوری ارائه می‌کند و نتایج ارزیابی برنامه‌های آینده‌نگاری چند ملت مختلف را با استفاده از این چهارچوب مرور می نماید.

نویسندگان: حميد اميدوار, حسين حيراني(*) , سيدرضا رضوي پور, ناصر باقري مقدم
کلیدواژه ها: پدافند غیر عامل, نظام پژوهش, نگاشت فرایندهای پژوهشی, وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
دوره:  22 | شماره:  51 | تاریخ:  1391/1/12
: 19
:
: 0

موضوع پدافند غیرعامل به عنوان یکی از مهم‌ترین نیازهای راهبردی کشور در راستای افزایش امنیت و اقتدار ایران اسلامی در بین کشورهای جهان مورد توجه مقام معظم رهبری و نخبگان کشور است. یکی از ابزارهای اصلی پاسخگویی به این مهم شناسایی و انجام پژوهش‏های مورد نیاز به منظور تحقق اهداف کلان کشور در حوزه پدافند غیرعامل است. بنابراین تعیین سازوکارهای پژوهشی به صورت کارا و هدفنمد موجب خواهد شد تا بهره‏وری استفاده از منابع موجود افزایش یابد. در این راستا تلاش شده است تا در این مقاله تحلیل فرایندی از نظام پژوهش پدافند غیرعامل در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ارائه گردد. در گام نخست با استفاده از مطالعه تطبیقی نمونه‏های خارجی و داخلی، سازوکارهای نظام‏های پژوهش در برخی از حوزه‏های کلیدی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. سپس بر اساس مطالعه ادبیات پدافند غیرعامل، اسناد بالادست و نتایج حاصل از مطالعه تطبیقی، فرایندهای اصلی و کلان نظام پژوهش پدافند غیرعامل شناسایی شدند. درنهایت با استفاده از مدل مستخرج از مطالعات تطبیقی، بازیگران و وظایف آنها در قالب نظام پژوهش پدافند غیرعامل شناسایی و درنهایت تواتر فعالیت‏های آنها در قالب نمودارهای Swimlane تعریف و ترسیم شده است.