فهرست مقالات , سال 1390,دوره21 شماره 48 XML
نویسندگان: محمد عباسي(*) , مريم اشرفي
کلیدواژه ها: اعتبارات پژوهشي, ارزيابي عملكرد, دسـتاورد پژوهشي, آثار پژوهش
دوره:  21 | شماره:  48 | تاریخ:  1390/1/19
: 16
:
: 0

از اواخر دهه 1980، اثربخشی و پاسخگویی بودجـه بخـش دولتی در کلیه بخشها شامل حوزه تحقیق و توسـعه، دغدغـه محوری بیشتر کشورهای پیشـرفته بـوده اسـت. در ایـن راسـتا دولتها موظفند در زمینه عملکرد برنامههای تحقیق و توسعه،به پرداخت کنندگان مالیات پاسخگو باشند. در پاسـخ بـه ایـن وظیفه حیاتی، تلاشهـای جـدی در زمینـه بهبـود روشهـای سنجش عملکرد برنامههای تحقیق و توسـعه صـورت گرفتـه و تأکید فزایندهای بر شاخصهای ارزیابی به وجود آمده است. در ایران نیز هر چند درصدی از بودجه عمومی کشـور کـه صرف هزینههای پژوهش و فناوری مـیشـود نسـبت بـه کـل بودجه، رقمی ناچیزی است، اما با توجه به اهمیـت پـژوهش و فناوری در حل مشکلات کشور و توقعی که از آن بـرای ایفـای نقش اهرمی در توسعه ملی میرود، طـی چنـد سـال گذشـته تأکید زیادی بر ارزیابی عملکرد این بودجهها از بـاب کـارایی و اثربخشی نیـز شـدهاسـت. در همـین راسـتا، مجلـس شـورای اسلامی در بند 26 قانون بودجه سال 1388، کلیه دستگاههای اجرایی را مکلف به گزارشدهی از عملکرد بودجههای پژوهشی خود کرد و وزارت علوم، تحقیقات و فنـاوری نیـز موظـف شـد گزارشهای مزبور را جمعبندی و به شکل جامعی بـه مجلـس ارائه نماید. در این مقاله، مدل و شاخصهای ارزیابی بهگونهای طراحی شده است که از یکسو کلیه دستگاههای اجرایی کشور بتوانند براساس مفاد آن (انعطافپذیری و قابلیت کاربرد در حوزههـای تخصصی مختلف) ارزیابی طرحهای پژوهـش و فناوری خود را سازماندهی نمایند و از سوی دیگر، با جمعآوری اطلاعات آنهـا در قالـب سیسـتم ملـی مـدیریت اطلاعـات تحقیقـاتی کشـور (سمات)، سیاسـتگذاران ملـی هـم بتواننـد تصـویر روشـنی از ورودیها، خروجیها، دستاوردها و تأثیرهای پژوهش و فناوری کشور داشته باشند و نتایج آن را در بهبود مداوم سیاستهـای اتخاذ شده به کاربرند.

نویسندگان: محمد مهدي نژاد نوري, سيدحسن قدسي پور, مهدي پاكزاد(*)
کلیدواژه ها: ارزيابي, علم و فناوري, بند 26 قانون بودجه 1388
دوره:  21 | شماره:  48 | تاریخ:  1390/1/19
: 15
:
: 0

نقش علم و فناوری در راستای پیشرفت و توسعة کشورها موضوعی اجتناب ناپذیر است و اهمیت توسعة علم و فناوری در جهان اطلاعاتی امروز امری بدیهی است. در واقع میتوان تولید علم و فناوری را از مهمترین عناصر رشد و توسعة همه جانبة کشورها به حساب آورد. موفقیت در توسعة علم و فناوری نیازمند برنامه ریزی های کلان است، اصولاً دربرنامه ریزی، ابتدا بایستی وضعیت موجود به خوبی شناسایی و سپس براساس چشم انداز طراحی و برای رسیدن به اهداف مورد نظر برنامه ریزی عملیاتی انجام شود. با توجه به اهمیت این مسئله، بر اساس بند 26 قانون بودجه 1388، کشور، چگونگی هزینه کرد اعتبارات تحقیقاتی تخصیص یافته به دستگاههای اجرایی، دانشگاه ها و پژوهشگاه های کشور با استفاده از شاخصهای ورودی، خروجی و دستاورد مورد ارزیابی قرار گرفت. بررسیها نشان داد در سال 1388، براساس اطلاعات تأئید شده توسط دستگاهها، حدود 47 درصد کل بودجة پژوهشی تخصیص یافته به صورت حقوق به پژوهشگران و سایر پرسنل پرداخت میشود، در مجموع حدود 12146 طرح پژوهشی مصوب شده است، تعداد 35327 مقالة علمی در نشریه های داخلی و بین المللی منتشر شده و 140 اختراع در دفاتر ثبت اختراع داخل و خارج از کشور به ثبت رسیده است، همچنین تعداد 251 مورد نمونه سازی محصول یا خدمت و تعداد 122 مورد پایلوت جهت تولید نیمه صنعتی ایجاد شده است. در این مقاله، نتایج ارزیابی به طور مفصل ارائه شده است به این منظور ابتدا رویکردهای ارزیابی عملکرد پژوهش و فناوری تشریح شده، در ادامه مدل ارزیابی ارائه شده است و عملکرد پژوهش و فناوری در سال 1388 در قالب سه طبقه (ورودی، خروجی و دستاوردها) بررسی شده و در نهایت نتایج بدست آمده تحلیل شده است.

نویسندگان: عارف رياحي(*) , عليرضا نوروزي
کلیدواژه ها: همکاری علمی, علم سنجی, كشورهای حوزه خلیج فارس, کشورهای اسکاندیناوی, پایگاه اطلاعاتی اسکاپوس
دوره:  21 | شماره:  48 | تاریخ:  1390/1/19
: 12
:
: 0

در سال‏های اخیر مطالعات فراوانی توسط پژوهشگران و سیاست‏گذاران علمی کشورها در رابطه با همکاری‏های علمی پژوهشی صورت گرفته و اهمیت و مزایای این همکاری‏ها و همچنین جنبه‏های گوناگون آن به شدت مورد توجه قرار‏ گرفته است. هدف از این پژوهش بررسی میزان همکاری‏های علمی کشورهای حوزه خلیج فارس با کشورهای اسکاندیناوی در پایگاه اطلاعاتی اسکاپوس طی سال‏های 1989-2009، است. پژوهش حاضر، پژوهشی پیمایشی- توصیفی است و از روش علم‏سنجی برای انجام این پژوهش استفاده شده است. در پژوهش حاضر، وضعیت تولید علم 8 کشور حوزه خلیج فارس و 5 کشور اسکاندیناوی و مشارکت علمی آنها در تولید مقاله‏ و پروانه‏های ثبت اختراع مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفته است. یافته‏ها نشان می‏دهد که در سال‏های اخیر همکاری‏های علمی کشورهای دو منطقه در تولید مدارک علمی مشترک روند رو به رشدی را طی کرده و از سال 2004، به بعد رشد سالانه 31 درصدی را داشته است، اما به طور کلی همکاری‏های علمی مشترک میان آنها در مقایسه با همکاری علمی بین‏المللی‏شان، درصد بسیار ناچیزی را به خود اختصاص داده است. نتایج پژوهش نشان می‏دهد که در میان پژوهشگران حوزه‏های مختلف علوم، پژوهشگران حوزه پزشکی فعال‏ترین و در میان کشورهای پرکار دو منطقه، ایران از حوزه خلیج فارس و سوئد از منطقه اسکاندیناوی فعال‏ترین کشورها به شمار می‏آیند. در میان سازمان‏های پرکار نیز، دانشگاه کارولینسکای سوئد، دانشگاه پزشکی کارولینسکا، دانشگاه کویت و دانشگاه علوم پزشکی تهران از اصلی‏ترین مراکز و مؤسسه‌های آموزشی و پژوهشی در تولید مقاله‏های علمی مشترک به حساب می‏آیند. نتایج این پژوهش همچنین نشان می‏دهد که در هر دو منطقه، همبستگی بسیار بالایی میان میزان تولیدات علمی هر کشور و میزان همکاری‏های علمی آن کشور وجود دارد.

نویسندگان: حميدرضا طهوري, مينا نوري, پرستو جليلي(*)
کلیدواژه ها: اولویت پژوهش و فناوری کشور, اسناد بالا دستی, شاخص های انتخاب طرح کلان ملی, طرح کلان ملی, کمیسیون صنایع، معادن و ارتباطات
دوره:  21 | شماره:  48 | تاریخ:  1390/1/19
: 16
:
: 0

نظام پژوهش و فناوری کشورها نقش عمده و انکارناپذیری در توسعه علم و فناوری آنها دارد. با بررسی این نظام در کشور مشاهده می‌شود که با وجود فعالیت‌ها و پیشرفت‌های ارزنده و چشمگیر در عرصه علم و فناوری به ویژه در دو دهه اخیر، همواره فقدان یک نظام راهبری کلان و مدیریت جامع که توسعه علم و فناوری را در کل کشور به صورت کنترل شده در مسیر اولویت‌ها هدایت کند، مانع موازی کاری شده و موجب حداکثر همکاری و هم‌افزایی شود، احساس می‌شود. در این راستا کمیسیون‌های شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، موظف به تعیین اولویت‌های پژوهش و فناوری و طرح‌های کلان ملی در حوزه تخصصی خود شدند. کمیسیون صنایع، معادن و ارتباطات با 10 عضو حقیقی و 9 عضو حقوقی، به انجام مطالعات تطبیقی اسناد بالادستی، بخشی و فرابخشی کشور، و نیز انجام مباحث کارشناسی برای تعیین حوزه‌های اولویت‌دار راهبردی پژوهش و فناوری کشور اقدام کرد. نتیجه این مطالعات، تعیین هفت حوزه هوا فضا، هسته‌ای، صنایع دریایی، نفت، گاز و پتروشیمی، صنایع نوین، فناوری اطلاعات و ارتباطات و صنعت آب و برق به عنوان حوزه ‌های اولویت‌دار پژوهش و فناوری در کشور، تعیین شاخص‌های انتخاب طرح‌های کلان ملی، و تعریف طرح‌هایی است که اجرای آنها نیازمند مدیریت متمرکز در سطح کشور و نیز تخصیص منابع مالی مناسب باشد، با مشارکت چند دستگاه و نهاد به اجرا درآمده و دستاوردها و آثار قابل توجهی از اجرای آنها به جا بماند و البته منطبق با اولویت‌‌های راهبردی کشور نیز باشند. در مقاله حاضر، به تشریح کار و نتایج حاصل پرداخته شده است.

نویسندگان: غلامعلي منتظر(*) , وحيد خطيبي
کلیدواژه ها: اسكاپوس, پايگاه اطلاعاتي, سايروس, انتشارات الزوير
دوره:  21 | شماره:  48 | تاریخ:  1390/1/19
: 20
: 3
: 1

هرچند کمتر از شش سال از عمر پایگاه اطلاعاتی اسکاپوس می گذرد اما ظرف همین مدت کوتاه به پایگاهی بی بدیل در عرصة نمایه سازی اطلاعات تبدیل شده است. حضور بیش از 18000 عنوان نشریات علمی از 5000 ناشر بین المللی، 41 میلیون مدرک علمی، 23 میلیون پروانة اختراع و 435 میلیون صفحة وبِ علمی و همراهی آن از طریق موتور کاوش سایروس در محیط وب، امکانات منحصر بهفردی را برای این پایگاه به وجود آورده است. شناخت مبنای تاریخی پدید آمدن این پایگاه با تأکید بر اینکه اسکاپوس نام تپه ای مقدس در بیت المقدس و در محل فعلی دانشگاه هبرو از یک سو و شناسایی امکانات مختلف این پایگاه و نیز شرایط ورود نشریه های جدید در این پایگاه از مهم ترین نکاتی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است.