فهرست مقالات شهریور, سال 1395,دوره26 شماره 62 XML
نویسندگان: فیروز بختیاری‌نژاد, ناهید شیخان(*)
کلیدواژه ها: آموزش مهندسی, فناوری, نوآوری, دروس کارشناسی, دروس کارشناسی ارشد, دوره‌های کارورزی
دوره:  26 | شماره:  62 | تاریخ:  1395/6/29
: 14
:
: 0

ایجاد ارتباط میان بخش‌های دانشگاهی و صنعتی از مهم‌ترین موضوعات سیاست‌گذاری نوآوری در چارچوب نظام ملی نوآوری در کشورهای مختلف توسعه‌یافته و در حال توسعه است و نقش دانشگاه‌ها در مدیریت و برنامه‌ریزی کشورها در حال تغییر است. هدف اصلی دانشگاه‌های نسل اول بر آموزش مستقیم بنا شده است، دانشگاه‌های نسل دوم (در حال حاضر) برمبنای آموزش مبتنی بر پژوهش و آموزش برای انجام پژوهش تغییر یافته‌اند. در نسل سوم دانشگاه‌ها، هم‌زمان با آموزش نیروی انسانی برای تولید علم و توسعه فناوری در حل مسائل و مشکلات رایج، تولید کار و ثروت‌آفرینی نیز در اهداف و برنامه‌هایشان قرار خواهد گرفت. در نسل چهارم دانشگاه‌ها اضافه بر وظایف نسل سوم باید به سمت تربیت خلاق و نوآور و خلاقیت و نوآوری حرکت کنند. برنامه‌های آموزش مهندسی در اوایل قرن بیستم میلادی بیشتر تجربه‌ها و مهارت‌های عملی را به دانشجویان عرضه می‌کردند، ولی با پیشرفت‌های علمی و گسترش دانش فنی و ابداع روش‌های تحلیلی و محاسباتی و با به‌کارگیری ابزار‌های دقیق و سریع محاسباتی، آموزش مهندسی به سمت علوم مهندسی گرایش پیدا کرد. از دهه 1990 تغییراتی در آموزش مهندسی در دنیا در مسیر بهینه‌سازی فرایند‌ها و کاهش هزینه‌های تولید رخ داده است. با پیشرفت علم و فناوری و جهانی شدن آموزش مهندسی، ضرورت بازنگری مستمر در اهداف، ساختارها و روش‌های نوین نظام آموزش مهندسی متناسب با نیازهای کشور در همراهی با تحولات جهانی بیش از پیش احساس می‌شود. این مقاله در ابتدا به بررسی تعاریف، وضعیت و جایگاه جهانی ایران در فناوری پرداخته و سپس دروس مورد نیاز برای تربیت نیروی انسانی در توسعه فناوری در کشور بررسی و با مطالعه و بازبینی برنامه‌های درسی دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد در پنج رشته مهندسی منتخب و مؤثرتر به عنوان مطالعه موردی و نمونه، شامل مهندسی مکانیک، مهندسی برق، مهندسی صنایع، مهندسی شیمی و مهندسی پلیمر، برای توانمندسازی دانشجویان مهندسی کمبود‌های موجود بررسی می‌شود. در مرحله بعد، رشته‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد و بین‌رشته‌ای با ارتباط بیشتر با فناوری مطالعه می‌شوند. سپس راه‌های تقویت ارتباط مؤثرتر صنعت با دانشگاه برای آموزش مفیدتر و مؤثرتر فناوری در رشته‌های مهندسی بررسی و در پایان نیز به افزایش توانایی اعضای هیأت علمی در توسعه فناوری پرداخته می‌شود.

نویسندگان: امین پژوهش‌جهرمی(*) , جواد پورکریمی
کلیدواژه ها: تجاری‌سازی دستاوردهای تحقیقات دانشگاهی, منابع, رویکرد منبع‌محور
دوره:  26 | شماره:  62 | تاریخ:  1395/6/29
: 19
:
: 2

هدف از این پژوهش، مطالعه منابع در دسترس برای تجاری‌سازی دستاوردهای تحقیقاتی دانشگاه با استفاده از رویکرد منبع‌محور و پاسخ به این پرسش است که از بین انواع منابع شناخته‌شده درون‌سازمانی، کدام‌یک برای فعالیت تجاری‌سازی دانشگاهی در دسترس است. این مطالعه از این جهت اهمیت دارد که تلاش‌های آغازین برای فعالیت تجاری‌سازی دانشگاهی با بحران‌های تصمیم‌گیری در حوزه تأمین منابع مواجه است، بنابراین اطلاع درباره رابطه منابع و نقش آن‌ها با موفقیت فعالیت تجاری‌سازی تحقیقات دانشگاهی حیاتی است. این مقاله در پی شناخت همین رابطه است که موجب درک درست‌تر پدیده تجاری‌سازی دستاوردهای تحقیقات دانشگاهی می‌شود. بنابراین با بهره‌گیری از ادبیات موجود در حوزه تجاری‌سازی دانشگاهی و رویکرد منبع‌محور و استفاده از روش تحقیق فراترکیب نتیجه می‌گیرد سنت و سابقه فعالیت تجاری‌سازی دانشگاه، وجود برخی رشته‌های دانشگاهی همچون علوم زیستی و مهندسی (که موجب جهت‌گیری بیش‌تر به سمت بازار می‌شود)، کیفیت پژوهشی هیأت علمی، مقدار بودجه کل پژوهش دانشگاه، میزان پژوهش انجام شده با بودجه صنعت، حمایت مالی دانشگاه، کیفیت و کمیت منابع انسانی، دفتر انتقال فناوری، و خدمات مرکز رشد در دانشگاه بر انجام فعالیت بیشتر تجاری‌سازی، برون‌دادهای بیشتر تجاری‌شده و موفقیت فعالیت‌های کنونی تجاری‌سازی دانشگاهی تأثیرگذار است. از سوی دیگر، دسترسی به منابع انسانی و فناوری (که منابع اصلی و حیاتی شرکت‌های دانشگاهی خدماتی و مالکیت فکر‌گرا به شمار می‌روند) و کمیابی منابع سازمانی (که منبع اصلی در فعالیت‌ شرکت‌های محصول‌گرا به شمار می‌روند) در محیط دانشگاهی، توضیح‌دهنده علت موفقیت شرکت‌های دانشگاهی خدماتی و مالکیت فکر‌گرا و شکست شرکت‌های دانشگاهی محصول‌گرا است.

نویسندگان: عفت نوروزی(*) , سید حبیب اله طباطبائیان(*)
کلیدواژه ها: نظام ملی نوآوری, کارکردهای نظام ملی نوآوری, ضعف‌های نظام ملی نوآوری ایران
دوره:  26 | شماره:  62 | تاریخ:  1395/6/29
: 24
:
: 2

مدل‌های متفاوتی از نوآوری از دیدگاه صاحب‌نظران مختلف وجود دارد که گاهی از آن‌ها با عنوان نسل‌های نوآوری یاد می‌شود و به دو دسته عمده خطی و سیستمی تقسیم می‌شوند. یکی از رویکردها به نوآوری در دیدگاه سیستمی نظام ملی نوآوری است. در مقاله پیش‌رو، با هدف تبیین کاستی‌های نظام ملی نوآوری ایران، ابتدا به تعریف نظام نوآوری و ویژگی‌ها و کارکردهای آن پرداخته می‌شود، سپس با رویکردی کارکردگرا به نظام ملی نوآوری، ضعف‌های نظام ملی نوآوری ایران برشمرده می‌شود. سپس چارچوبی برای شناسایی نارسایی‌هایی که این ضعف‌ها ناشی از آن‌هاست، ارائه می‌شود.

نویسندگان: اسماعیل کلانتری, غلامعلي منتظر(*)
کلیدواژه ها: نگاشت نهادی, کاربردهای نگاشت نهادی, روش‌های نگاشت نهادی, سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی, ماتریس‌های چهارگانه
دوره:  26 | شماره:  62 | تاریخ:  1395/6/29
: 21
: 1
: 7

استفاده از نگاشت نهادی در مطالعات نظام نوآوری رویکردی است که ضمن شناسایی ضعف‌ها و خلأهای نهادیِ نظام، ابزار مفیدی نیز برای یادگیری سیاستی به دست می‌دهد. هدف این مقاله، مطالعه مفاهیم، رویکردها و روش‌های گوناگون نگاشت نهادی است که در مطالعات نظام نوآوری به‌کار می‌رود. برای این منظور ابتدا به گردآوری و مطالعه پژوهش‌هایی که با روش نگاشت نهادی انجام شده است، می‌پردازیم و سپس روش‌های به‌کار رفته در این پژوهش‌ها را تحلیل می‌کنیم. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بیشتر مطالعات با رویکرد نگاشت نهادی از سه روش برای ترسیم نگاشت نهادی در نظام ملی نوآوری استفاده می‌کنند. نخست روش «سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی» که استفاده از کارکردهای نظام ملی نوآوری است؛ دوم روش «کاپرون، سینسرا و بیکار» که استفاده از ماتریس‌های چهارگانه «اهداف- ابزارها»، «نهاد- ابزار»، «تعاملات نهادی» و «هدف- نهاد» است و سوم «استفاده توأم از کارکردهای نظام ملی نوآوری و ماتریس‌های چهارگانه به ویژه ماتریس نهاد- کارکرد» است. تعدادی از مطالعات نیز از ترکیب هر دو روش استفاده کرده‌اند. یک روش دقیق برای نگاشت نهادی می‌تواند با برشمردن کارکردهای نظام ملی نوآوری در یک حوزه معین شروع شود و سپس با تبیین هدف‌ها، ابزارها و تعاملات نهادی تکمیل گردد.

نویسندگان: علی توسلی, سيدکمال طبائيان, علی یزدی‌زاده(*)
کلیدواژه ها: نوآوری باز, آزمایشگاه زنده, نوآوری کاربرمحور
دوره:  26 | شماره:  62 | تاریخ:  1395/6/29
: 19
:
: 1

در سال‌های اخیر یکی از موضوعات مهم در بحث نوآوری باز مفهوم آزمایشگاه زنده است. هنگام توسعه نوآوری‌ها، یک رشد علاقه در مشارکت کاربران برای فرایندهای توسعه نوآوری‌های باز وجود دارد. یکی از راه‌های ساختاردهی و اداره این مشارکت کاربران برای فرایندهای پژوهش و توسعه، رویکرد آزمایشگاه زنده است. ازآنجاکه آزمایشگاه زنده پدیده‌ای نسبتاً جدید است که در زمینه‌های متنوعی مانند توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات، خدمات بهداشتی و توسعه روستایی ظهور کرده، مفهومی دشوار برای توصیف است. در حال حاضر بحث آزمایشگاه‌های زنده با فقدان یک فهم مشترک در نوآوری باز، روبه‌رو است. این مقاله به یک مرور نظا‌م‌مند از آزمایشگاه‌های زنده به‌منظور به دست آوردن درک کاملی از آن‌ها و توانایی آن‌ها در نوآوری و توسعه پرداخته است. نتایج بررسی نشان می‌دهد که با شناخت دقیق و اجرای آزمایشگاه زنده می‌توان باعث ارتقای تولیدات و محصولات و ارتباط بیشتر صنعت، دانشگاه، دولت و در نهایت ارتقای اقتصاد ملی شد.

نویسندگان: نجمه ملایی(*) , سعید طاهری, کیوان سیفی, عباس طهماسبی
کلیدواژه ها: نوآوری باز خدماتی, جریان دانش, فناوری ارتباطات و اطلاعات
دوره:  26 | شماره:  62 | تاریخ:  1395/6/29
: 22
:
: 0

پارادایم نوآوری باز به‌طور گسترده‌ای از دیدگاه کسب‌وکارهای تولیدی مطالعه و بررسی شده است، در حالی که به کسب‌وکارهای خدماتی توجه کمتری شده، با وجود نقش غالبی که این کسب‌وکارها در پیشرفت اقتصاد دارند. این مقاله بر نوآوری باز در خدمات، هم به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از اقتصاد و هم جزیی از فعالیت‌های شرکت‌های تولیدی تمرکز کرده است. در این راستا، شرکت‌هایی که مدل نوآوری باز را اتخاذ می‌کنند مجموعه اقدامات و فناوری‌های ویژه‌ای برای تسهیل سرچشمه‌های دانش درونی و بیرونی دارند. کلیولند و همکاران در مدل پیشنهادی خود، اقدامات نوآوری باز را که تأثیر مستقیمی بر جریان دانش دارد و همچنین متغیرهای فناوری را متغیرهای میانجی که این تأثیرات را تعدیل می‌کند، معرفی کرده‌اند. در این مقاله با مبنا قرار دادن این مدل، ابعاد اقدامات نوآوری باز خدماتی و قابلیت‌های فناوری ارتباطات و اطلاعات، بررسی شده و در نهایت مدلی برای تشریح رابطه بین این متغیرها در شرکت‌های خدماتی ارائه شده است.

نویسندگان: فرزانه بازیار(*)
کلیدواژه ها: الزامات نهادی, نظام پاداش‌دهی, عام‌گرایی, کمونیسم, بی‌غرضی, شکاکیت سازمان‌یافته, تواضع و فروتنی, اصالت
دوره:  26 | شماره:  62 | تاریخ:  1395/6/29
: 16
:
: 0

این مقاله تلاشی است برای بررسی رویکرد نظری مرتن در باب جامعه‌شناسی علم. در ابتدا و پس از پرداختن به بیان مسئله و اهداف پژوهش، به ابعاد و لایه‌های فکری این اندیشمند در حوزه جامعه‌شناسی علم و به‌خصوص اخلاق علم پرداخته می‌شود. مرتن برمبنای دیدگاه کارکردگرایی خود علم را نهاد یا خرده‌نظام اجتماعی می‌داند که با دیگر نهادها یا خرده‌نظام‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه در تعامل است. در این راستا، او به بررسی نهادها و شرایط به‌وجود آمدن علم می‌پردازد و این شرایط را در دو عرصه بیرونی و درونی علم تحلیل می‌کند. وی با تأکید بر اخلاقیات علم، آن را مجموعه پیچیده‌ای از ارزش‌ها و هنجارهایی می‌داند که با یک دانشمند همراه است. از آنجا که دارای ارزش نهادی هستند دارای مشروعیت نیز هستند. او این اخلاقیات را الزامات نهادی می‌نامد. از نظر مرتن، جامعه‌شناسی علم رویکردی با برد متوسط است. او با تأکید بر این امر از کلان‌نگری معرفت‌شناختی فلسفه علم و خردنگری تاریخ تفکرات علمی دوری می‌جوید. این پژوهش به استناد از منابع و کتب علمی که مرتن به رشته تحریر درآورده است و یا اندیشمندانی که از او تاسی گرفته‌اند، انجام شده است.