فهرست مقالات , سال 1386,دوره17 شماره 39 XML
نویسندگان: علی پایا(*)
کلیدواژه ها: آینده اندیشی, آینده نگاری, آینده نگری در فناوریهای نوین
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 10
:
: 0

در این مقاله، برخی از آموزه‌های نظری و عملی در خصوص آینده‌نگری مورد تأکید قرار گرفته است که می‌توان آنها را برای سامان بخشیدن بیشتر به فعالیت‌های آینده‌اندیشی در ایران به کار گرفت.

در این راستا طرح‌های مرتبط با آینده‌نگری در برخی از کشورهای پیشرفته برای نمونه و آشنایی با چارچوب‌های کلی مورد استفاده توسط آنان ارائه شده است. در پیگیری این هدف پس از ذکر مقدمه‌ای موجز در خصوص چیستی آینده‌اندیشی و زیرمجموعه‌های وابسته به آن نظیر آینده‌نگاری، آینده‌نگری و آینده‌گزینی به پاره‌ای از جنبه‌های روش‌شناسی مربوط به این حوزه معرفتی اشاره شده و آنگاه تجزیه آینده‌نگاری در دو کشور غربی در سال‌های اخیر و تجارب قابل توجه و بررسی به منظور پیاده‌سازی در ایران مورد بحث قرار می‌گیرد. 

نویسندگان: احمد سرداری(*)
کلیدواژه ها: دولت الکترونیکی, توسعه زیرساخت ها, فناوری ارتباطات و اطلاعات (ICT)
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 9
:
: 0

ولت الکترونیکی حاصل استفاده از فناوری اطلاعات و مدیریت فناوری اطلاعات (ICT) است که با پیاده کردن در سطح دولت، از نظر کارایی و اثربخشی سیستم‌های دولتی و نحوه خدمات‌رسانی تغییرات شگرف تجارتی ایجاد می‌شود که رضایت مردمی را در سطح وسیعی به دنبال خواهد داشت. با توجه به تحولات اخیر در سطح جهان یکی از بخش‌هایی که تحت تأثیر تحولات جهانی قرار گرفته است، بخش عمومی و سازمان‌های دولتی می‌باشند. این تغییرات و اقدامات منجر به نوع جدیدی از روابط میان کشورها و ملت‌ها و تبدیل آن از حالت سنتی به دیجیتالی خواهد شد و در نتیجه ایران نیز باید با این تغییرات همگام و همراه شود و برنامه‌های توسعه پنجساله چهارم و چشم‌انداز بیست ساله را مورد توجه قرار داده تا در فهرست کشورهای پیشرفته قرار گیرد. به عبارت دیگر، دو ضرورت مهم داخلی (دسترسی به اهداف دولت الکترونیکی) و اهداف خارجی (برقراری نظام ارتباطات و فعالیت‌های اجتماعی براساس پردازش و انتقال اطلاعات تا سال 2010)، جهت تأثیر عوامل مؤثر بر توسعه زیرساخت‌ها و استقرار دولت الکترونیکی در ایران وجود دارد که می‌باید زیرساخت‌های اساسی آن در کشور فراهم گردد. در این مقاله، ضرورت و اهمیت موضوع و بررسی تعامل دولت الکترونیک با شهروندان و وظایف دولت در جهت فراهم آوردن بسترهای مناسب در عصر اطلاعات و ارتباطات و افزایش توان علمی در میان طبقات مردم و تسهیل درخواست‌ها و پاسخگویی به موقع آنها در کم‌ترین زمان تشریح می‌گردد.

نویسندگان: محمد عنایت تبار(*) , غلامعلي منتظر
کلیدواژه ها: نشر الکترونیکی, کتاب الکترونیکی, اینترنت, فناوری اطلاعات
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 10
:
: 0

کتاب‌های الکترونیکی مهم‌ترین وجه نشر الکترونیکی است و روزبه‌روز بر اهمیت و حضور آن در محیط علمی و عمومی افزوده می شود. از این رو برنامه‌ریزی مناسب برای ایجاد و بهره‌برداری از این محصولات جدید، بسیار ضروری به نظر می‌رسد. در این مقاله به مسأله کتاب الکترونیکی از چند جنبۀ اساسی پرداخته خواهد شد. ابتدا کتاب الکترونیکی و تعریف آن و در ادامه مباحثی چون سخت‌افزار و نرم‌افزار خوانندۀ کتاب الکترونیکی و سرانجام مزایای استفاده از کتاب‌های الکترونیکی، مورد بحث قرار می‌گیرد. 

نویسندگان: رسول عباسی(*) , سعید افشارنیا
کلیدواژه ها: مالکیت صنعتی, ثبت اختراع, گواهی ثبت اختراع, اظهارنامه
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 10
:
: 0

در این مقاله وضعیت ثبت اختراعات در کشور، سازمان جهانی مالکیت فکری و ادارات سه‌گانه آمریکا، اروپا ژاپن، بررسی آمار و ثبت اختراعات در آنها در سطح داخلی و خارجی، مقایسه شده است. ثبت اختراع در دنیا به سه صورت ملی (داخلی)، منطقه‌ای (مانند EPO) و بین‌المللی (WIPO) است. دو نوع نظام ثبت اختراع اعلامی و بررسی ماهوی در دنیا وجود دارد. اکنون ثبت اختراع در ایران توسط اداره کل مالکیت صنعتی و به صورت اعلامی انجام می‌گیرد. داده‌ها حاکی از آن است که تعداد اختراعات ثبت شده کشور در داخل و در سطح بین‌الملل در مقایسه با کشورهای پیشرفته بسیار کم است؛ ولی تعداد ثبت اختراعات در داخل، از رشد قابل توجهی برخوردار است. بیشترین تعداد ثبت اختراع در سطح بین‌الملل در بین گروه‌های فناوری و نیز، در رشته فیزیک است. 

نویسندگان: ابوالفضل کیانی بختیاری(*) , محمد علی زلفی گل(*) , مرتضی شیری
کلیدواژه ها: تولید علم, مستندات علمی, نمایه سازی, رتبه بندی دانشگاه ها و پژوهشگاه ها, وحدت رویه در ثبت نام دانشگاه ها و پژوهشگاه ها
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 9
:
: 0

نمایه‌سازی اطلاعات در ابعاد مختلف به ویژه نمایه‌سازی مستندات علمی امروزه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. زیرا دستیابی سریع به اطلاعات علمی مورد نظر از میان حجم عظیم تولیدات علمی جهان تنها از طریق نمایه‌سازی و بهره‌گیری از فناوری اطلاعات مقدور می‌باشد. در نمایه کردن مستندات علمی، نویسندگان مستندات علمی اولین کسانی هستند که باید اصول نگارش و همگرایی را در انتخاب واژه‌های کلیدی، اساسی، عناوین و آدرس‌ها رعایت نمایند تا نمایه سازی به طور صحیح انجام پذیرد. با نمایه‌سازی صحیح است که دستیابی دقیق به سوابق علمی موضوعات، افراد، موسسلات علمی و پژوهشی، شهرها، کشورها و رشته‌های مختلف و غیره میسر شده و رتبه‌بندی واقعی مراکز آموزشی و پژوهشی در سطح منطقه‌ای، ملی و جهانی تعیین می‌گردد. به دلیل عدم آشنایی برخی از نویسندگان با نام صحیح دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، مقالات آنها در ذیل نشانی صحیح دانشگاه‌ها و مراکز متبوع خود نمایه نشده است، به گونه‌ایکه این واگرایی و عدم وحدت رویه در ثبت نام مرازک آموزشی و پژوهشی به زبان‌های فارسی و به ویژه انگلیسی، جایگاه واقعی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور را در رتبه‌بندی ملی وجهانی تنزل جدی داده است و در نتیجه در عرصه رقابتعلمی جهانی جایگاه واقعی خود را حراز نکرده‌اند. لذا در این نوشتار برخی از موارد تأثیرگذار در نمایه سازی مطرح و راه‌کارهای راهبردی و عملیاتی جهت رفع معضل واگرایی مستندات علمی ارائه شده است. 

نویسندگان: سید ابراهیم عمرانی(*)
کلیدواژه ها: شاخص های جدید علم سنجی, وب سنجی, نمایه هیرش, عامل کراون, اسکوپوس, گوگل اسکولار
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 17
:
: 0

پژوهشگران در آغاز راه، پژوهش‌های دیگران را مرور می‌کنند، تا با پیگیری مهم‌ترین پژوهش‌های پیشین و با اطلاع از نتایج کار گذشتگان موضوع جدیدی را بیابند و در مورد تحقیق قرار دهند. به علاوه یک محقق همواره مایل است تأثیر کار خود را بر پژوهش‌های بعدی پیگیری نماید. طی سالیان گذشته این پیگیری تنها از طریق نمایه‌های استنادی وبگاه علوم (WOS) که مؤسسه اطلاعات علمی ISI منتشر می‌کرده امکان‌پذیر بود و ارزشیابی آثار پژوهشی و نیز پژوهشگران در همین دوره پنجاه‌ساله بیشتر، به کمک شاخص «عامل تأثیر» (IF) مجلات از طریق JCR انجام می‌گرفته است. در این مطالعه ضمن بررسی نقاط قوت و ضعف این شاخص به معرفی شاخص‌های جدیدی که در حال حاضر در تعدادی از کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرند مانند نمایه هیرش HI (که به وبگاه علوم و اسکوپوس راه یافته است) و عامل کراون CF اشاره می‌شود. پس از آن به معرفی دو پایگاه دیگر مدعی تحلیل استنادی یعنی اسکوپوس و گوگل اسکولار (GS) و مقایسه آن با وبگاه علوم می‌پردازد. با اضافه کردن ضریب‌های کیفی در کنار عامل تأثیر می‌توان کیفیت ارزشیابی پژوهش در کشور را ارتقاء بخشید. مطلوب است پژوهشگران ایران به دو پایگاه مهم وبگاه علوم، اسکوپوس در کنار گوگل اشکولار (به صورت رایگان دسترسی داشته باشند. 

نویسندگان: نوا قرائی(*) , فهیم فرزاد فرد
کلیدواژه ها: شبکه بین المللی برای دسترسی به انتشارات علمی, ایجاد شبکه, اطلاعات علمی, کشورهای در حال توسعه
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 13
:
: 0

شبکه بین‌المللی برای دسترسی به انتشارات علمی موسسه خیریه‌ای است که در راستای فراهم نمودن امکان دسترسی به دانش و اطلاعات علمی به صورت رایگان برای تمامی کشورها (به ویژه کشورهای در حال توسعه) تلاش می‌کند. این موسسه بخشی از شورای بین المللی علم است که از طریق برقراری ارتباط و همکاری با سازمان‌ها و شبکه‌های مختلف در سراسر جهان، در تلاش است تعاملات و همکاری‌های بین‌المللی را با بخش‌های علوم، تحقیقات، بهداشت و آموزش کشورهای در حال توسعه تقویت کند. حمایت از تولید علم و انتشارات بومی در کشورهای در حال توسعه و نیز پرورش مهارت های مدیریتی استفاده از اطلاعات در این کشورها از دیگر اهداف این موسسه به شمار می‌آیند.

مهمترین برنامه این موسسه «پری» (PERI) نام دارد که در قسمت‌های بعدی بدان اشاره می‌شود. هدف این برنامه، مذاکره با سازمان‌ها و ناشرین مختلف است تا این نهادها کتب و مقالات و مواد علمی خود را با هزینه‌ای اندک و یا به صورت رایگان در اختیار محققین کشورهای درحال توسعه قرار دهند. 

نویسندگان: سمیه شکروی(*) , عباس شکروی(*)
کلیدواژه ها: بنیاد نوآوری کانادا, حمایت از پژوهش و نوآوری, تحقیقات جهانی, هزینه پژوهش و اعتبار ویژه
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 5
:
: 2

بنیاد نوآوری کانادا به طور مستقل توسط دولت کانادا برای تقویت توانایی و ظرفیت دانشگاه‌ها، کالج‌ها، بیمارستان‌های پژوهشی و مؤسسات پژوهشی خصوصی با هدف توسعه و تکمیل فناوری و تحقیقات جهانی ایجاد شده است. در این نوشتار برنامه‌ها، بودجه‌های متنوع پژوهشی، سرمایه‌گذاری‌ها این بنیاد و منافع اقتصادی ـ اجتماعی ناشی از این سرمایه‌گذاری‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. بررسی عملکرد این بنیاد نشان می‌دهد که برنامه‌های حمایتی آن، شرایط مناسبی را برای انتقال دانش و پژوهش به فعالیت‌ها و منافع اجتماعی و اقتصادی ملموس درکانادا فراهم نموده است. از جمله فعالیت‌های چشمگیر این بنیاد، ایجاد شرایط لازم برای یک رشد بلندمدت اقتصادی شامل ایجاد دادوستدهای ریسک‌پذیر و تجاری کردن اکتشافات، همچنین بهبود بهداشت، ارتقا کیفیت محیط زیست و ارتقای سلامتعمومی می‌باشد. رسیدن به چنین نتایج مطلوب، به علت تخصیص بودجه‌های متنوع و به موقع در موردتوسعه و تکامل تحقیقات دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، حمایت از نوآوری‌ها و دادوستدهای ریسک‌پذیر در سطح بین‌المللی و ایجاد زمینه‌های لازم برای دسترسی به تسهیلات بین‌المللی بوده است. 

نویسندگان: ملیحه پور مسجدی(*)
کلیدواژه ها: آکادمی علوم جهان اسلام, طرح تحقیقاتی, جایزه علمی, ارتباطات بین المللی
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 10
:
: 0

آکادمی علوم جهان اسلام به منظور ارتقاء جنبه‌های مختلف علوم و فن‌‌آوری در جهان اسلام و ارتقاء سطح علمی کشورهای اسلامی در سال 1986 به پیشنهاد سازمان کنفرانس اسلامی بنیان نهاده شد. برگزاری کنفرانس‌های بین‌المللی، ایجاد زمینه فعالیت‌های مشترک با نهادهای دولتی و غیردولتی در سطح جهانی، اعطاء جوایز و انتشار نشریات و کتب علمی از فعالیت‌های این آکادمی است.

همچنین آکادمی سعی دارد به واسطه تعریف پروژه‌های علمی و فن‌اوری مشترک زمینه همکاری‌های علمی بین کشورهای مختلف را ایجاد کرده و با شناسایی مشکلات کشورهای اسلامی، جهان اسلام را جهت رفع این معضلات متحد کند. کشورهای ایران، ترکیه، تونس، سنگال، سودان، کویت، مالزی، پاکستان، اردن، مراکش و اندونزی از اعضای آکادمی علوم جهان اسلامی می‌باشند. 

نویسندگان: پریسا یوسف پور(*)
کلیدواژه ها: بنیاد بین المللی جایزه کیلبی, نامزدهای مخترع جوان, برنامه آموزشی ویدیویی, شبکه آموزش کیلبی (Kilby)
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 11
:
: 0

جایزه بین‌المللی کیلبی به عنوان یک بنیاد غیردولتی در سال 1990 توسط جمعی از دانشمندان مستقل در تگزاس آمریکا بنیانگذاری شد و به افتخار مخترع برجسته، جک کیلبی به این نام خوانده شد. این جایزه فاقد ارزش مادی است و در واقع هدف عمده آن شناسایی و تقدیر از افرادی است که از طریق علم، تکنولوژی، ابداع، اختراع و آموزش خدمات قابل توجهی به جامعه بشری ارائه کرده‌اند. هم‌چنین این مؤسسه با معرفی این افراد به عنوان الگو به دانش‌آموزان مستعد و ایجاد ارتباط بین آنان در جهت هدایت نسل آینده به سوی  علم و تکنولوژی گام برمی‌دارد. در عین حال با شناسایی این افراد آنان را به رهبران سیاسی جهان معرفی می‌کند تا از همکاری‌های آنان در جهت حل مسائل مهم انسانی و بشری استفاده شود. 

نویسندگان: امجد عسگری(*)
کلیدواژه ها: بنیاد ملی علوم سوییس, شورای ملی پژوهش, برنامه های حمایت مالی, پژوهشگران جوان
دوره:  17 | شماره:  39 | تاریخ:  1386/8/1
: 10
:
: 0

«بنیاد ملی علوم سوییس» یکی از مهمترین سازمان‌های سیاست‌گذاری علمی و حمایت از فعالیت‌های پژوهشی در این کشور است. این بنیاد در سال 1952 تأسیس شده و از لحاظ مالی واببسته به دولت فدرال سوییس است. این بنیاد از طریق سرمایه‌گذاری‌ها و کمک‌های مالی مختلف در راستای فراهم کردن اعتبارات مالی برای پروژه‌های تحقیقاتی گوناگون و فراهم کردن تسهیلات مالی برای استعدادهای علمی جوان گام برمی‌دارد. ایجادهمکاری‌های بین‌المللی مطلوب و انجام طرح‌های مشخص ملی برای حل مشکلات علمی و تقویت ساختارهای تحقیقاتی در کشور از دیگر برنامه‌های این بنیاد محسوب می‌شود.