دلالت‌های سیاستی در کاربست افزارهای هوش مصنوعی زایا در نگارش و داوری مقالات علمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد مهندسی فناوری اطلاعات، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایـران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران.

10.22034/rahyaft.2026.12099.1617

چکیده

با توجه به رشد فزایندۀ هوش مصنوعی زایا به‌ویژه گپ‌بات‌ها در فرایند تولید محتوای علمی، فرصت‌ها و چالش‌های متعددی در این حوزه پدیدار شده است. این پژوهش به بررسی جامع کاربردها، فرصت‌ها و چالش‌های ابزارهای هوش مصنوعی زایا در نگارش و داوری مقالات می‌پردازد. یافته‌های ناشی از بررسی و تحلیل سیاست‌های ناشران بزرگ جهانی مانند Science، Elsevier، Springer Nature، IEEE و Emerald نشان می‌دهد که استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان نویسنده در مقالات علمی ممنوع و شفافیت و افشای استفاده از این ابزارهای فناورانه الزامی است؛ لیکن کاربست آنها درکیفیت نگارش ادبی، تسریع فرایند جستجو و مرور منابع و نیثز تسهیل همکاری‌های بین‌رشته‌ای بسیار اثربخش است. در مقابل، مخاطراتی همچون دستبرد ادبی، تولید محتوای نادرست (توهم)، سوگیری، کاهش تفکر انتقادی و نقض محرمانگی داده‌ها می‌تواند اعتماد به نظام نشر علمی را تضعیف کند. در داوری ‌های علمی (همتابه همتا) نیز این افزارها می‌توانند با کاهش بارِ کاری داوران و تسریع فرایندهای اجرایی مفید باشد اما محدودیت‌هایی نظیر دقت پایین در حوزه‌های میان‌رشته‌ای و مسائل اخلاقی (مانند نقض محرمانگی) از کارایی آن می‌کاهد. بر این اساس، درپایان مقاله توصیه‌هایی سیاستی برای نشریات ایرانی طرح‌شده که درآن باید با تدوین سیاست‌های شفاف و متناسب با نیازهای بومی، چگونگی کاربست این ابزارها در پدیدآوری محتوا و داوری متون علمی تعریف شود. همچنین لازم است نهادهای ملی (همچون کمیسیون نشریات علمی کشور)، سازوکارهای مؤثری برای نظارت بر سوگیری‌ها و تضمین محرمانگی داده‌های نشریات علمی ایجاد کنند و با توسعۀ مدل‌های بومی، وابستگی به سامانه‌های خارجی را کاهش دهند.با توجه به رشد فزایندۀ هوش مصنوعی زایا به‌ویژه گپ‌بات‌ها در فرایند تولید محتوای علمی، فرصت‌ها و چالش‌های متعددی در این حوزه پدیدار شده است. این پژوهش به بررسی جامع کاربردها، فرصت‌ها و چالش‌های ابزارهای هوش مصنوعی زایا در نگارش و داوری مقالات می‌پردازد. یافته‌های ناشی از بررسی و تحلیل سیاست‌های ناشران بزرگ جهانی مانند Science، Elsevier، Springer Nature، IEEE و Emerald نشان می‌دهد که استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان نویسنده در مقالات علمی ممنوع و شفافیت و افشای استفاده از این ابزارهای فناورانه الزامی است؛ لیکن کاربست آنها درکیفیت نگارش ادبی، تسریع فرایند جستجو و مرور منابع و نیثز تسهیل همکاری‌های بین‌رشته‌ای بسیار اثربخش است. در مقابل، مخاطراتی همچون دستبرد ادبی، تولید محتوای نادرست (توهم)، سوگیری، کاهش تفکر انتقادی و نقض محرمانگی داده‌ها می‌تواند اعتماد به نظام نشر علمی را تضعیف کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Policy implications of the use of artificial intelligence tools in writing and reviewing scientific articles

نویسندگان [English]

  • gholamali montazer 1
  • ali hoseini 2
1 Professor of Information Technology Engineering,Tarbiat Modares University,Tehran.Iran
2 Master's student in Information Technology Engineering, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Given the increasing growth of artificial intelligence, especially chatbots, in the process of producing scientific content, numerous opportunities and challenges have emerged in this field. This study comprehensively examines the applications, opportunities, and challenges of artificial intelligence tools in writing and reviewing articles. Findings from a review and analysis of the policies of major global publishers such as Science, Elsevier, Springer Nature, IEEE, and Emerald show that the use of artificial intelligence as an author in scientific articles is prohibited and transparency and disclosure of the use of these technological tools is mandatory; however, their application is very effective in improving the quality of literary writing, accelerating the process of searching and reviewing sources, and facilitating interdisciplinary collaborations. On the other hand, risks such as plagiarism, producing false content (delusion), bias, reducing critical thinking, and violating data confidentiality can undermine trust in the scientific publishing system. In scientific peer review, these tools can also be useful by reducing the workload of reviewers and accelerating the implementation processes, but limitations such as low accuracy in interdisciplinary areas and ethical issues (such as confidentiality violations) reduce their effectiveness. Accordingly, at the end of the article, policy recommendations are proposed for Iranian publications, in which transparent policies tailored to local needs should be developed to define how these tools should be used in creating content and reviewing scientific texts. It is also necessary for national institutions (such as the National Scientific Publications Commission) to create effective mechanisms to monitor biases and ensure the confidentiality of scientific publication data, and to reduce dependence on foreign systems by developing local models.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Artificial intelligence
  • scientific article
  • peer review
  • chatbot
  • publisher policy
  • scientific writing