سیاست نوآوری مأموریت‌گرا به مثابه چارچوبی برای سیاست‌گذاری توسعه پایدار: مبانی نظری، ابزارهای سیاستی و چالش‌های کاربست

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، پژوهشکده فناوری اطلاعات و ارتباطات جهاد دانشگاهی، تهران، ایران

2 دانشیار، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران

10.22034/rahyaft.2026.12476.1734

چکیده

مواجهه با چالش‌های پیچیده و به‌هم پیوسته اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی و ضرورت تحقق اهداف توسعه پایدار، محدودیت رویکردهای سنتی سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری را آشکار ساخته است. در این میان، سیاست نوآوری مأموریت‌گرا با قرار دادن چالش‌های اجتماعی در کانون سیاست‌گذاری و بسیج هماهنگ ظرفیت‌های علمی، فناورانه، اقتصادی و اجتماعی، به‌عنوان رویکردی نوین برای جهت‌دهی به فرایندهای نوآوری و حمایت از تحولات پایدار مطرح شده است. هدف این مقاله، تبیین مبانی و گونه‌شناسی سیاست نوآوری مأموریت‌گرا، بررسی سازوکار پیوند آن با اهداف توسعه پایدار، شناسایی و تحلیل آمیخته ابزارهای سیاستی و واکاوی تجارب بین‌المللی و چالش‌های نهادی و حکمرانی اجرای آن است. این پژوهش با رویکرد مروری- تحلیلی و با اتکا به بررسی ادبیات نظری و سیاستی، اسناد و گزارش‌های بین‌المللی و مطالعه نمونه‌های منتخب سیاست‌های نوآوری مأموریت‌گرا انجام شده است. مرور مفهومی نشان می‌دهد که مأموریت‌های مرتبط با توسعه پایدار به دلیل ماهیت بدخیم، پیچیدگی نظام‌مند، عدم قطعیت و وابستگی متقابل میان فناوری، نهادها، زیرساخت‌ها، الگوهای تولید و مصرف و رفتارهای اجتماعی، نمی‌توانند با یک فناوری، ابزار سیاستی یا مداخله بخشی واحد محقق شوند. از این رو، اثربخشی این رویکرد مستلزم تعریف مأموریت‌های بلندپروازانه، مشخص، قابل سنجش و زمان‌مند، همراه با حفظ امکان شکل‌گیری مسیرهای متنوع و رقابتی نوآوری است. همچنین، شواهد بررسی‌شده بر ضرورت شکل‌دهی به آمیخته‌ای از ابزارهای سمت عرضه، سمت تقاضا، تنظیم‌گری، هماهنگی، مشارکت و ظرفیت‌سازی دلالت دارد که بتواند علاوه بر تأمین منابع نوآوری، جهت‌گیری و هم راستایی بازیگران و زیست‌بوم نوآوری را نیز تقویت کند. بررسی تجارب بین‌المللی و مطالعه موردی اکتشافی نشان داد که ترجمه اهداف کلی توسعه پایدار به مأموریت‌های مشخص، مستلزم فرایندهای مشارکتی، چندبخشی و مبتنی بر نقشه راه و یادگیری سیاستی است. در مقابل، حکمرانی جزیره‌ای، ضعف هماهنگی میان‌بخشی و چندسطحی، محدودیت ظرفیت دولت، دشواری بسیج منابع و مشارکت بخش خصوصی، سوگیری نسبت به نوآوری فناورانه و چالش حفظ تعهد سیاسی بلندمدت، از مهم‌ترین موانع اجرای این سیاست‌ها هستند. بر این اساس، سیاست نوآوری مأموریت‌گرا را می‌توان چارچوبی برای ترجمه اهداف هنجاری و گسترده توسعه پایدار به اهداف مشخص، مسیرهای نوآوری و مداخلات سیاستی هماهنگ دانست. چارچوبی که تحقق ظرفیت آن به حکمرانی مشارکتی، هماهنگی فرابخشی، ظرفیت‌سازی دولت و یادگیری و بازاندیشی مستمر وابسته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Mission-Oriented Innovation Policy as a Framework for Sustainable Development Policymaking: Theoretical Foundations, Policy Instruments, and Implementation Challenges

نویسندگان [English]

  • Elham Faham 1
  • Mostafa Safdari Ranjbar 2
1 Assistant Professor, Research Institute for Information and Communication Technology, ACECR, Tehran, Iran
2 Associate Professor, College of Farabi, University of Tehran
چکیده [English]

The growing complexity of modern challenges and the UN Sustainable Development Goals have exposed the limitations of traditional STI policies. Operating under a “market failure” logic focused on R&D, these policies lack the directionality required for systemic crises. In response, Mission-Oriented Innovation Policy (MOIP) has emerged as a transformative framework. By mobilizing capabilities toward clear goals, MOIP seeks to shape markets toward sustainable outcomes. This article elucidates the foundations of MOIP, analyzes its sustainable development mechanisms, identifies the required policy mix, and examines international experiences and governance challenges.
Methodologically, this research adopts an analytical-review approach, drawing on theoretical literature, OECD and EU documents, and case studies across four pillars: historical evolution, sustainability alignment, policy instruments, and implementation barriers. Findings indicate that modern sustainability missions differ from traditional “Type 1” missions like Apollo. They are “wicked,” systemic, and characterized by interdependencies among technologies, infrastructures, regulations, and social behaviors. Consequently, they require ambitious objectives while preserving diverse innovation pathways.
A central contribution is identifying a coherent “policy mix.” Policy instruments must extend beyond R&D financing to provide direction and coordinate ecosystems. This requires integrating supply-side instruments—such as research grants—with demand-side tools like public procurement. Cases like the “Plastic-Free Ocean” mission and EU experiences demonstrate that normative goals require participatory, cross-sectoral processes and continuous policy learning.
However, implementation faces significant hurdles. Fragmented governance, siloed operations, limited portfolio management capabilities, and a bias toward technological innovation widen the gap between design and impact. Because missions are selective, stakeholder participation and the equitable distribution of costs and benefits are central. Legitimacy depends on social acceptance and addressing territorial justice.
From a strategic design perspective, the article proposes a six-stage process: defining scope, establishing a baseline, formulating a long-term vision, identifying pathways, designing a roadmap and policy mix, and establishing monitoring mechanisms. For Iran, these findings suggest redefining missions in water and energy as socio-technical system interventions rather than isolated engineering tasks, requiring strategic public procurement and local stakeholder involvement.
In conclusion, MOIP serves as a powerful framework for translating sustainable development aspirations into coordinated interventions. Realizing its potential is contingent upon participatory governance, cross-sectoral coordination, and state capacities for learning, ensuring a just and effective sustainable transition.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mission orientation
  • Mission-oriented innovation policy
  • Sustainable development
  • Directionality of innovation
  • Policy mix
  • Participatory governance